حاملگی خارج رحمی چیست؟ راهنمای جامع برای تشخیص، درمان و مراقبت

حاملگی خارج رحمی یا حاملگی خارج از رحم وضعیتی است که تخمک بارور شده به جای کاشت در دیواره رحم، در نقطه‌ای دیگر از بدن رشد را آغاز می‌کند — اغلب در لوله فالوپ.

حدود ۱ تا ۲ درصد حاملگی‌ها در جهان به صورت خارج رحمی روی می‌دهد و اغلب اورژانسی است. از نظر رشد جنین تا رسیدن به رحم غیرممکن است و به همین دلیل معمولاً با محدودیت‌های جسمی همراه است و باید به سرعت مدیریت شود.

در وهله اول باید پرسید که چرا این اتفاق می‌افتد. تخمک باید در رحم کاشته شود تا به رشد خود ادامه دهد. گاهی به دلیل آسیب یا انسداد مسیر عبور اسپرم، تخمک در لوله فالوپ گیر می‌کند و در آنجا رشد خود را آغاز می‌کند. هر چه زودتر تشخیص داده شود، گزینه‌های درمانی بهتر و احتمال حفظ باروری بالاتر می‌رود.

معمولاً حاملگی خارج رحمی در لوله فالوپ اتفاق می‌افتد و بیش از ۹۰ درصد موارد در این مکان است. سایر محل‌های کاشت غیر طبیعی عبارت‌اند از تخمدان، سرویکس یا حفره صفاقی.

دلیل دقیق در همه موارد پیدا نمی‌شود؛ اما عوامل خطر متعددی وجود دارند که احتمال وقوع را افزایش می‌دهند. عواملی مانند سابقه حاملگی خارج رحمی، جراحی یا آسیب به لوله‌های فالوپ، عفونت‌های لگنی، بیماری‌های التهابی لگن، سیگار کشیدن، استفاده از روش‌های ناباروری با تحریک تخمدان و برخی اختلالات ساختاری می‌توانند نقش داشته باشند. با این وجود، اکثر زنانی که این عوامل را ندارند نیز ممکن است به حاملگی خارج رحمی دچار شوند.

برای تشخیص، پزشک معمولاً ترکیبی از آزمایش‌های خونی و تصویربرداری به کار می‌برد. با آزمایش خون سطح هورمون hCG اندازه‌گیری می‌شود تا کاهش یا ناپدید شدن سطح آن ارزیابی گردد. اولتراسوند ترانس واژینال برای مشخص کردن محل کاشت جنین به کار گرفته می‌شود. در صورت وجود علائم اورژانسی یا پارگی لوله، تشخیص سریع‌تر و تصمیم‌گیری سریع در اولویت است.

علائم و نشانه‌های بالقوه حاملگی خارج رحمی

در مراحل اولیه، حاملگی خارج رحمی می‌تواند با علائم مشابه حاملگی طبیعی آغاز شود؛ از جمله افت قاعدگی، حساسیت سینه‌ها و تهوع. با این حال، وجود درد لگن یا شکمی و خونریزی واژینال رخدادی است که نباید نادیده گرفته شود. همچنین ممکن است درد پشت کمری یا درد ملایم شکمی احساس شود. اگر یک یا چند علامت زیر را داشتید، فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• خونریزی واژینال یا لکه‌بینی ناگهانی
• درد شکمی یا لگن شدید
• درد شانه یا سبکی سر، ضعف یا بی‌هوشی

علائم پارگی لوله فالوپ، که یک وضعیت خطرناک و اورژانسی است، شامل درد شدید ناگهانی شکمی همراه با خونریزی شدید و عدم تحمل وضعیت بدن است. در چنین حالتی باید به اورژانس پزشکی مراجعه کرد.

برای تشخیص و ارزیابی دقیق، ترکیبی از تست خون و سونوگرافی لازم است تا بدانیم جنین کجا کاشته شده و آیا فرآیند حاملگی در حال پیشرفت است یا نه.

چه درمانی مناسب است و چرا؟

وقتی حاملگی خارج رحمی تشخیص داده می‌شود، درمان بر اساس وضعیت بالینی، مکان کاشت و اندازه بافت انجام می‌گردد. هدف اصلی حفظ سلامت مادر و در صورت امکان حفظ ساختارهای تولیدمثل است.

• در برخی موارد، به ویژه وقتی بافت خارج رحمی به آرامی رشد می‌کند و خطر پارگی کم است، از متوتکسات (Methotrexate) استفاده می‌شود. این دارو به صورت تزریقی بافت غیرطبیعی را از بین می‌برد و به دنبال آن نیاز به جراحی کاهش می‌یابد. معمولاً وقتی بیمار پایدار باشد، التهاب کم باشد و اندازه بافت نسبتاً کوچک باشد، این گزینه انتخاب می‌شود.
• در مواردی که بافت خارج رحمی در حال رشد سریع است یا پارگی لوله اتفاق افتاده است، جراحی لاپاراسکوپی انجام می‌شود تا با حد امکان بافت خارج رحمی را خارج کرده و سلامت لوله یا ساختارهای تولیدمثل حفظ شوند. این روش معمولاً سریع است و دوره بهبودی نسبتاً کوتاه دارد.

در هر دو روش، تیم پزشکی تلاش می‌کند کمترین آسیب را به سلامتی دو لوله فالوپ و پرتوانی باروری در آینده وارد کند. پس از درمان، پیگیری سطح hCG تا رسیدن به صفر و بررسی سلامت عمومی توصیه می‌شود. همچنین برای زنانی که بعد از حاملگی خارج رحمی قصد بارداری مجدد دارند، مشاوره و بررسی دقیق قبل از اقدام دوباره مفید است تا خطر تکرار کاهش یابد.

مهم است بدانید حاملگی خارج رحمی قابل ادامه نیست و جنین در این حالت نمی‌تواند به رحم برگردد. بنابراین، درمان به منظور خاتمه بافت غیر طبیعی و حفاظت از سلامت مادر انجام می‌شود.

اگر بارداری خارج رحمی تشخیص داده شد، شما باید به توصیه‌های تیم درمانی پایبند باشید و خودسرانه دارو یا روش جدیدی را بدون نظر پزشک اضافه نکنید.

در برخی موارد، پیش از بارداری مجدد، بررسی‌های ناباروری یا بررسی علت اولیه می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های بهتری برای آینده کمک کند.

برای دسترسی سریع به درمان مناسب در تهران و سایر شهرها، با مراکز تخصصی زنان و زایمان تماس بگیرید، از مشاوره با دکتر زنان بهره‌مند شوید و هنگام بروز علائم شدید از خدمات اورژانسی استفاده کنید.

اگر آماده‌سازی برای خانم‌هایی است که قصد بارداری دارند یا در حال برنامه‌ریزی برای حاملگی هستند، مشاوره قبل از بارداری و بررسی ریسک‌ها می‌تواند از وقوع حاملگی خارج رحمی جلوگیری کند یا تشخیص آن را زودتر ممکن سازد.

به هر حال، داشتن اطلاعات دقیق و ارتباط مستقیم با یک متخصص زنان و زایمان خوب، مخصوصاً در تهران، به تصمیم‌گیری‌های درست کمک می‌کند.

در پایان، حاملگی خارج رحمی یک وضعیت ح